Adelaide Festival, to już 41. edycja, 17 dni nieprzerwanego teatru, tańca, muzyki i wizualnych eksperymentów. Od 27.02.2026 do 15.03.2026 miasto zamieniło się w scenę, na której rozegrało się 59 wydarzeń. W tym:
- 10 prapremier światowych
- 22 premiery australijskie
- 22 australijskie ekskluzywności
Tym razem za kierownicę artystyczną wziął Matthew Lutton OAM, debiutujący na tym stanowisku. Postawił na programowanie, które przekracza granice gatunkowe i geograficzne. Tematy? Miłość, przynależność, tożsamość, nadzieja, ekscentryczność, człowieczeństwo, sztuka. Brzmi szeroko, ale właśnie o to chodzi, żeby festiwal dotykał wielu wrażliwości jednocześnie.
Festiwal otwarł bezpłatny koncert Pulp w Elder Park, ponad 10 000 osób na trawie. To był sygnał: Adelaide ma być dostępna. Bilety za 40 USD dla wszystkich poniżej 40 lat, zniżki studenckie, Pay What You Can, Tix for Next to Nix. Pomysł prosty, efekt widoczny w różnorodności publiczności.
I choć program zbierał brawa, edycję 2026 przyćmił głośny spór literacki. Ale do tego wrócimy.
Program i najważniejsze wydarzenia
Program 2026 zgromadził ponad 60 produkcji z całego świata, z mocnym akcentem na premiery australijskie i spektakle niedostępne nigdzie indziej na kontynencie.
Teatr i taniec: premiery i ekskluzywności
Największe highlighty teatralne to:
- “The Cherry Orchard” (Simon Stone, koreańska obsada) – premiera AU, Her Majesty’s Theatre
- “Mary Said What She Said” (Isabelle Huppert solo) – ekskluzywność AU
- “History of Violence” (Thomas Ostermeier) – premiera AU
- “Gatz” (Elevator Repair Service) – 8-godzinna adaptacja “Wielkiego Gatsby’ego”, ekskluzywność AU
- “Works and Days” – premiera AU
- “Whitefella Yella Tree”, “POV”, “Mama Does Derby” (prapremiera)
W tańcu wyróżniają się: “Theatre of Dreams” (Hofesh Shechter), “The Chronicles” (Stephanie Lake), “Re-shaping Identity” oraz “Faraway” (Australian Dance Theatre).
Muzyka, opera i wystawy
Na liście muzycznej: “Perle Noire” z Julią Bullock, Ensemble Pygmalion (w tym “Orfeo” Rossiego i “Vesperae” Monteverdiego w Katedrze św. Piotra), “El Niño”, The Tiger Lillies, Tyshawn Sorey: “Alone”, residencja Anthony’ego Marwooda, Sonaty Beethovena (Olli Mustonen) i występ Brodsky Quartet z Williamem Bartonem.
Sztuki wizualne reprezentują Adelaide Biennial “Yield Strength” (AGSA), “Kumarangk” (ACE) i “Manifest Destiny” (ILA).
Część tytułów zawiera supertitles (napisy angielskie do produkcji francusko- i niemieckojęzycznych), wybrane spektakle opatrzone są ostrzeżeniami o nagości, przemocy czy migających światłach. Sceny rozrzucone po całym mieście, od Elder Park po przestrzenie sakralne.
Odwołane Writers’ Week i “Constellations”
Historia rozegrała się błyskawicznie. 8 stycznia 2026 roku organizatorzy cofnęli zaproszenie dla australijskiej pisarki palestyńskiego pochodzenia, Randa Abdel-Fattah. W ciągu kilku dni ruszyła fala protestów. Ponad 180 autorów wycofało swoje uczestnictwo, w tym gwiazdy pokroju Jacindy Ardern, Zadie Smith, Helen Garner czy laureata Pulitzera Percivala Everetta. Z zarządu odeszli kolejni członkowie, dyrektorka Louise Adler zrezygnowała, a 13 stycznia Adelaide Festival oficjalnie odwołał Writers’ Week po raz pierwszy w historii.
“Constellations”: literacka odpowiedź
Zamiast tradycyjnego programu powstało “Constellations: Not Writers’ Week” (28.02-05.03). Ponad 100 autorów, 50 wydarzeń, akcent na literaturę gatunkową, poezję i głosy First Nations. Organizatorzy zadbali, żeby pokazać, że literatura nie znika, tylko znajduje inne formy.
Spór obnażył dwie narracje. Jedna strona mówi o cenzurze i zagrożeniu wolności słowa. Druga odpowiada argumentem o “wrażliwości kulturowej” i odpowiedzialności za przekaz. Żadna z nich nie ustępuje. Konflikt to nie tylko kwestia jednego wydarzenia, to pytanie o to, gdzie przebiega granica między sztuką a polityką w czasach, kiedy te dwie sfery nakładają się coraz częściej.
Dziedzictwo, liczby i co dalej: znaczenie edycji 2026
Festival istnieje od 1960 roku, kiedy to wzorował się na modelu edynburskim. Przez dekady ewoluował, najpierw jako dwuletnia impreza, potem (od 2007) jako coroczne święto sztuki. W 1973 otwarto Adelaide Festival Centre, który stał się jego sercem infrastrukturalnym. Z czasem Adelaide zbudowało cały ekosystem wydarzeń: Fringe, WOMADelaide, Biennale. Każdy ma swoją publiczność, ale razem tworzą unikalną mapę kulturalną Australii Południowej.
Twarde liczby i plan na 2027
Edycja 2025 przyniosła konkretne dane:
- 365 000 uczestnictw (+40% rok do roku)
- 97 000 sprzedanych biletów
- 62,6 mln AUD wartości brutto
- 47,1 mln AUD wkładu do GSP
- 27 000 odwiedzających z zewnątrz
- 121 000 noclegów hotelowych
- 338 miejsc pracy (bezpośrednio i pośrednio)
W styczniu 2026 zarząd objęła Judy Potter. Ostatnia kurtyna 2026 opadnie 15 marca, a raporty wpływu ekonomicznego pojawią się nieco później. Tymczasem już teraz wiadomo: Adelaide Festival 2027 odbędzie się 25 lutego – 14 marca. Po literackim kryzysie oczekuje się większego nacisku na dostępność, młodzież i programy First Nations, choć to wciąż hipotezy, nie ogłoszone fakty.
Co zostaje, gdy gasną światła festiwalu
Adelaide Festival 2026 łączy w sobie wiele warstw: obok dużych premier i ekskluzywnych pokazów toczy się spór o rządy w AWW, który pokazuje, jak krucha może być równowaga między sztuką a polityką. To nieprzypadkowe zderzenie, bo festiwale kulturalne nigdy nie istnieją w próżni. Zawsze odzwierciedlają napięcia swojego czasu.
Gdy światła zgasną po ostatnim spektaklu, zostanie pytanie o to, czy sztuka potrafi przetrwać polityczne turbulencje. Odpowiedź poznamy dopiero za jakiś czas, ale jedno jest pewne: Adelaide 2026 będzie zapisane w pamięci nie tylko przez występy, ale też przez to, co działo się poza sceną.
